Trafik Kazalarında Hukuki Sorumluluk ve Sigorta: Tam Rehber

Trafik kazalarında işleten kusursuz sorumluluk ilkesine tabidir (tehlike sorumluluğu). Sorumluluktan kurtuluş için mücbir sebep, zarar görenin/üçüncü kişinin ağır kusuru veya araçtaki bozukluğun illiyet kurmaması gerekir. Zarar görenler, Zorunlu Trafik Sigortası limitleri içinde sigorta şirketine doğrudan başvurabilir; bazı özel hallerde Güvence Hesabı devreye girer. Zamanaşımı çoğu istemde 2 yıl (öğrenmeden) ve her hâlükârda 10 yıldır; ceza gerektiren fiillerde ceza zamanaşımı uygulanabilir.

İçindekiler

1. “İşleten” Kimdir?

2. Tehlike Sorumluluğu (KTK m.85) ve Şartlar

3. Kurtuluş ve İndirim Sebepleri (KTK m.86–88)

4. Tazminat Türleri: Maddi–Manevi

5. Zorunlu Trafik Sigortası: Kapsam–İstisnalar (KTK m.91–95)

6. Sürücü Zararları ve Sigortanın Sorumluluğu

7. Rücu, Limit Aşımı ve Oransal Dağıtım (KTK m.96–97)

8. Tedavi Giderleri ve Ödeme Süreçleri (KTK m.98–99)

9. İhtiyari Mali Mesuliyet (İMM) Sigortası

10. Römork, Mesleki Faaliyet, Yarışlar, Kamu Araçları

11. Çalınan/Gasp Edilen Araç ve Güvence Hesabı

12. Zamanaşımı ve Yetkili/Görevli Mahkeme

13. SSS – Sık Sorulan Sorular

14. Son Söz ve Danışmanlık

“İşleten” Kimdir?

İşleten, kural olarak araç tescilinde malik görünen kişidir; ancak:

• Mülkiyeti muhafaza kaydıyla satışta alıcı,

• Uzun süreli kiralama/ariyet/rehin hâlinde kiracı/ariyet veya rehin alan,

• Aracı kendi hesabına ve tehlikesi kendisine ait olarak fiilen tasarruf eden kişi de işleten sayılabilir. Ayrıca “farazi işleten” olarak mesleki faaliyette bulunanlar (servis, otopark), yarış düzenleyiciler, çalan/gasp eden kişiler de belirli koşullarda işleten gibi sorumlu tutulabilir.

Tehlike Sorumluluğu (KTK m.85) ve Şartlar

Motorlu aracın işletilmesi sırasında cismani zarar veya eşya zararına yol açılırsa işleten kusur aranmaksızın sorumludur. Sorumluluk için:

• Zararın varlığı,

• Zararın motorlu araç tarafından ve işletilmesi sırasında doğması,

• İlliyet bağının bulunması gerekir.

Kurtuluş ve İndirim Sebepleri (KTK m.86–88)

İşletenin kurtulması güçleştirilmiştir. Şu hâller illiyet bağını kesebilir:

• Mücbir sebep,

• Zarar görenin/üçüncü kişinin ağır kusuru,

• Araçtaki bozukluğun kazaya etkisinin olmaması. Zarar görenin müterafik kusuru tazminattan indirim sebebidir. Hatır taşımalarında ise genel hükümler uygulanır.

Tazminat Türleri: Maddi–Manevi

• Ölüm: Mirasçılar destekten yoksun kalma, cenaze–defin giderleri ve manevi tazminat isteyebilir.

• Yaralanma/Sakatlık: İş–güç kaybı, geçici/kalıcı gelir kaybı, tedavi giderleri, manevi tazminat.

• Maddi zararlar: Araç/eşya hasarı; değer kaybı talebi de gündeme gelebilir. Tutarlar kusur oranına göre belirlenir.

Zorunlu Trafik Sigortası: Kapsam–İstisnalar (KTK m.91–95)

• Kapsam: İşletenin üçüncü kişilere karşı sorumluluğunu poliçe limitine kadar karşılar. Doğrudan talep/dava sigortacıya yöneltilebilir.

• İstisnalar (özet): İşletenin kendisine gelen zarar, hatır taşımaları, birlikte yaşanan bazı yakınların mala gelen zararları, taşınan eşya (bagaj dışı), motorlu bisiklet sürücüsünün kendi zararı vb.

• Rücu hâlleri (Genel Şartlar m.4): Kasıt/ağır kusur, ehliyetsizlik, alkol–uyuşturucu ile illiyetli kaza, istiap fazlası yolcu, yolcu taşıma ruhsatı olmadan taşıma vb. durumlarda sigortacı üçüncü kişiye ödese de sigortalıya rücu edebilir.

Sürücü Zararları ve Sigortanın Sorumluluğu

KTK m.91–92 çerçevesinde, sürücünün zararının kural olarak kapsam dışı sayıldığı istisna/farklı yorumlı alanlar bulunmakla birlikte; sürücü ile işletenin aynı kişi olması veya sürücünün kusuru gibi hâllerde sigortadan yararlanılamaz. Somut olayın poliçe ve kusur ilişkisi önemlidir.

Rücu, Limit Aşımı ve Oransal Dağıtım (KTK m.96–97)

Zarar toplamı poliçe limitini aşarsa, sigortacının ödemesi oransal yapılır. Birden fazla zarar gören varsa kaza başına limit, alacakların toplamına oranlanır. Zarar gören, doğrudan sigortacıya başvurabilir/dava açabilir.

Tedavi Giderleri ve Ödeme Süreçleri (KTK m.98–99)

• Tedavi giderleri (ilk yardım, muayene, yatış, ilaç, protez, fizik tedavi vb.) Zorunlu Trafik Sigortası kapsamındadır.

• Sigortacı, eksiksiz evrakın kendisine iletilmesinden itibaren 8 iş günü içinde limit dâhilinde ödeme yapmakla yükümlüdür.

İhtiyari Mali Mesuliyet (İMM) Sigortası

Zorunlu poliçe limitlerinin üstü için malvarlığını güvenceye alan ek sorumluluk sigortasıdır. Zorunlu limit dolduktan sonra kalan tutarlar için devreye girer (genellikle kasko poliçesine ek teminat olarak düzenlenir).

Özel Durumlar: Römork, Mesleki Faaliyet, Yarış, Kamu Araçları

• Römork: Zararı römork doğurmuşsa KTK m.85–86; çekilen araç doğurmuşsa genel hükümler.

• Mesleki faaliyet: Servis, otopark, yıkama, tamir gibi yerlerde araç üzerindeki fiili hâkimiyet kurulmuşsa işleten gibi sorumluluk.

• Yarışlar: İzinli yarışlarda özel sorumluluk sigortası zorunludur; izinsiz yarışta işleten sigortacısı öder, sonra rücu eder.

• Kamu araçları: Kural olarak işleten gibi sorumluluk; mali sorumluluk sigortası zorunlu.

Çalınan/Gasp Edilen Araç ve Güvence (Güvence Hesabı)

• Aracı çalan/gasp eden kişi işleten gibi sorumludur. Kural olarak işleten kusurlu değilse sorumlu olmaz.

• Güvence Hesabı; sigortalının tespitsizliği, sigortasızlık, iflas, çalıntı/gasp sonucu bedensel zararlar gibi hâllerde teminat limitleri içinde devreye girer.

• Yeşil Kart, Zorunlu Koltuk Ferdi Kaza ve bazı zorunlu sorumluluk sigortalarında da Güvence Hesabı kapsamları vardır.

Zamanaşımı ve Yetkili/Görevli Mahkeme

• Zamanaşımı (KTK m.109):

  • Maddi zararlar: Öğrenmeden itibaren 2 yıl, her hâlükârda 10 yıl.

  • Ceza gerektiren fiillerde: Ceza zamanaşımı süresi uygulanabilir.

  • Manevi tazminat: Kural olarak BK haksız fiil hükümleri; ceza zamanaşımı daha uzunsa o süre.

• Yetki (KTK m.110): Sigortacının merkez/şube/acentenin bulunduğu yer veya kazanın olduğu yer; işletene karşı davada genel yetki.

• Görev: Talep tutarına, uyuşmazlığın niteliğine ve tarafların sıfatına göre Sulh/Asliye Hukuk veya Ticaret/İş Mahkemesi.

SSS – Sık Sorulan Sorular

1) Değer kaybını isteyebilir miyim? Evet. Onarım sonrası aracın piyasa değerindeki düşüş değer kaybı olarak talep edilebilir; kusur ve illiyet önemlidir.

2) Sigortacı ödemeyi geciktirirse ne yapmalıyım? KTK m.99’a göre evrakın sigortacıya ulaşmasından itibaren 8 iş günü içinde ödeme yapılmalıdır. Gecikmede şikâyet ve yasal yol mümkündür.

3) Sürücü alkollüyse sigorta ödemez mi? Üçüncü kişiye karşı ödeme yapılabilir; ancak alkol–illiyet varsa sigortacı sigortalıya rücu edebilir (Genel Şartlar).

4) Zararı kim karşılar: Sigorta limiti yetmedi? Önce zorunlu poliçe limiti, kalan için varsa İMM; yine de açık kalırsa işleten/sorumlular. Birden fazla zarar gören varsa oransal dağıtım uygulanır.

5) Çalıntı araç kazaya karıştı, kime başvurayım? Somut koşullara göre Güvence Hesabı devreye girebilir (çoğunlukla bedensel zararlar için).

Bu rehber, genel bilgilendirme amacı taşır; somut olayda farklı sonuçlar doğabilir. Delillerin (tutanak, rapor, kamera, tanık, eksper vs.) eksiksiz toplanması ve sürelerin kaçırılmaması kritik önemdedir. Gerektiğinde profesyonel destek alın.