İnşaat veya Fabrika Kazalarında İşverenin Tazminat Sorumluluğu Hangi Durumlarda Doğar?

Giriş

İnşaat ve fabrika gibi tehlikeli iş kollarında meydana gelen iş kazaları, çoğu zaman ağır yaralanma veya ölümle sonuçlanmaktadır. Bu tür kazalarda en sık sorulan soru şudur:“İşveren hangi hâllerde tazminat ödemek zorundadır?”

Türk hukukunda işverenin tazminat sorumluluğu; iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri, kusur ilkesi ve nedensellik bağı çerçevesinde değerlendirilir.

1. İş Kazası Nedir?

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’na göre iş kazası;

• İşyerinde,

• İşin yürütümü sırasında,

• İşveren tarafından görevlendirilen yerde,

• İşe gidiş-geliş sırasında (belirli şartlarla)

meydana gelen ve sigortalıyı bedenen veya ruhen zarara uğratan olaydır.

İnşaat sahaları ve fabrikalar, yüksek riskli işyerleri olarak kabul edilir.

2. İşverenin Temel Yükümlülükleri

İşveren, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu uyarınca;

• Çalışanların sağlık ve güvenliğini sağlamak,

• Risk analizi yapmak,

• Gerekli ekipman ve koruyucu donanımı sağlamak,

• Eğitim ve denetim yükümlülüğünü yerine getirmek,

• Tehlikeli durumları önceden tespit etmek

zorundadır.

Bu yükümlülüklerin ihlali, tazminat sorumluluğunun temelini oluşturur.

3. İşverenin Tazminat Sorumluluğu Hangi Durumlarda Doğar?

1️⃣ İş Sağlığı ve Güvenliği Önlemleri Alınmamışsa

• Baret, emniyet kemeri, koruyucu ekipman sağlanmaması

• Güvenlik korkuluklarının bulunmaması

• Makine koruyucularının devre dışı bırakılması

Bu hâllerde işveren kusurlu kabul edilir.

2️⃣ Risk Analizi ve Denetim Yapılmamışsa

İşveren;

• İşe uygun risk değerlendirmesi yapmamışsa,

• Tehlikeli alanları denetlememişse,

• Uyarı ve yönlendirme levhaları koymamışsa

doğrudan sorumluluk altına girer.

3️⃣ Eğitim ve Talimat Eksikliği Varsa

• İşçiye yeterli iş güvenliği eğitimi verilmemişse,

• Makine veya ekipman kullanımına dair talimatlar sunulmamışsa,

• Yeni işe başlayan çalışan bilgilendirilmemişse

işverenin organizasyon kusuru oluşur.

4️⃣ Alt İşveren (Taşeron) Çalışanları Açısından

İnşaat ve fabrika işlerinde sıkça görülen taşeron sisteminde;

• Asıl işveren ile alt işveren,

• İş kazalarından müteselsilen sorumludur.

Yani işçi, tazminatı dilerse asıl işverenden, dilerse taşerondan talep edebilir.

5️⃣ Kazayla Zarar Arasında Nedensellik Bağı Varsa

Tazminat sorumluluğu için;

• İşverenin kusuru ile,

• Meydana gelen zarar arasında illiyet bağı bulunmalıdır.

Örneğin; güvenlik önlemi alınsaydı kazanın önlenebileceği hâller, işverenin sorumluluğunu doğurur.

4. İşverenin Sorumlu Olmadığı Durumlar Var mı?

Evet. Ancak bu durumlar istisnadır.

• İşçinin ağır kusuru,

• Talimatlara açıkça aykırı davranması,

• Alkol veya uyuşturucu etkisiyle çalışması,

• Kaçınılmazlık (mücbir sebep)

gibi hâllerde işverenin sorumluluğu azalabilir veya tamamen ortadan kalkabilir.Ancak Yargıtay uygulamasında tam kusursuzluk nadiren kabul edilir.

5. Talep Edilebilecek Tazminatlar

İş kazası sonrası işçi veya yakınları şu tazminatları talep edebilir:

Maddi Tazminat

• Tedavi giderleri

• Çalışma gücü kaybı

• Kazanç kaybı

• Destekten yoksun kalma tazminatı (ölüm hâlinde)

Manevi Tazminat

• İşçinin çektiği acı ve ıstırap

• Ölüm hâlinde yakınların manevi zararı

6. Ceza Sorumluluğu ile Tazminat Sorumluluğu Farklıdır

İşveren;

• Ceza davasında beraat etse bile,

• Hukuk davasında tazminata mahkûm edilebilir.

Çünkü ceza hukuku ile tazminat sorumluluğu farklı ölçütlere dayanır.

İnşaat ve fabrika kazalarında işverenin tazminat sorumluluğu;

• İş güvenliği önlemlerinin alınmaması,

• Denetim ve eğitim eksikliği,

• Organizasyon kusuru,

• Taşeron ilişkileri

gibi birçok nedene dayanabilir.

Bu nedenle işverenler açısından önleyici tedbirler, çalışanlar açısından ise hakların bilinmesi büyük önem taşır.

Sık Sorulan Sorular (FAQ)

İnşaat veya fabrika kazası iş kazası sayılır mı?

Evet. İnşaat ve fabrika sahalarında, işin yürütümü sırasında meydana gelen kazalar 5510 sayılı Kanun kapsamında iş kazası olarak kabul edilir.

İşveren hangi hâllerde tazminat ödemek zorundadır?

İşveren; iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almamışsa, eğitim ve denetim yükümlülüğünü yerine getirmemişse veya organizasyon kusuru varsa tazminat sorumluluğu doğar.

Taşeron işçinin kazasında kim sorumludur?

Asıl işveren ile taşeron (alt işveren) birlikte ve müteselsilen sorumludur. İşçi, tazminatı her ikisinden de talep edebilir.

İşçinin kusuru varsa işveren yine de sorumlu olur mu?

Evet. İşçinin kusuru tazminattan indirim sebebi olabilir; ancak işverenin iş güvenliği yükümlülüğü tamamen ortadan kalkmaz. Tam kusursuzluk istisnaidir.

İş kazasında hangi tazminatlar talep edilebilir?

Maddi tazminat (kazanç kaybı, tedavi giderleri, destekten yoksun kalma) ve manevi tazminat talep edilebilir.

Ceza davası açılmadan tazminat davası açılabilir mi?

Evet. Ceza ve tazminat sorumluluğu birbirinden bağımsızdır. Ceza davası olmasa bile hukuk mahkemesinde tazminat davası açılabilir.